Nhiều người tự nhận rằng âm thanh của đĩa than là âm thanh “mộc”, analog, trung thực hoàn toàn. Tuy nhiên, đó là trước khi họ được biết đến những nghịch lý dưới đây.
Trên thực tế, ai là người biết rõ nhất liệu chất âm của đĩa vinyl thực sự cần phải như thế nào? Có lẽ chẳng ai biết cả, kể cả những kỹ sư làm nhiệm vu tạo đĩa master. Bởi lẽ, ngay cả những nhạc công chơi nhạc cũng phải thu âm riêng biệt để tạo thành từng track khác nhau, sau đó mới thành đĩa hoàn chỉnh được.
Nghịch lý 1: Hầu hết tất cả mọi người đều rất thích nói về âm thanh thuần khiết, thậm chí nhiều người còn cương quyết không sử dụng EQ cho hệ thống dù nó là digital hay analog. Nếu đặt câu hỏi: “Hệ thống có sử dụng equalizer toàn dải không?”, chắc chắn phần lớn câu trả lời sẽ là không. Thế nhưng, bất cứ khi nào chơi đĩa than, âm thanh từ đĩa lại được xử lý không phải bởi một mà là tận hai lớp EQ. Đầu tiên là đường cong RIAA master được áp dụng ngay trong quá trình làm đĩa. Tiếp đến, chúng ta cần phải kết nối mâm đĩa than với phono preamp. Thiết bị này trên thực tế cũng sử dụng EQ để làm phẳng đáp tuyến tần số.
Giả sử nếu may mắn, đường cong EQ của quá trình thu âm và chơi nhạc sẽ giống nhau hoàn toàn, mặc dù trên thực tế điều này không hay xảy ra lắm đâu. Những hãng đĩa khác nhau sẽ sử dụng đường cong EQ với một chút thay đổi. Ban đầu, các bản thu thời kỳ trước khi RIAA xuất hiện sẽ được áp dụng đường cong EQ riêng do nhà sản xuất lựa chọn (đó là lý do về sau nhiều hãng như Zanden) vẫn cung cấp khả năng lựa chọn EQ. Như vậy, chúng ta có hai EQ và trong nhiều trường hợp, chúng không khớp nhau hoàn toàn.
Nghịch lý 2: Hầu hết audiophile khi chú ý đến thiết kế của thiết bị thường cố tránh những cỗ máy có thêm tầng khuếch đại. Thế nhưng vì một vài lý do mà họ chấp nhận những ampli có tầng phono có độ lợi tương đối cao. Bên cạnh đó, nếu như dụng kim đĩa than moving coil, khả năng cao là người dùng sẽ phải sắm thêm phono preamp ngoài chất lượng cao để phù hợp với kim. Ngoài vấn đề EQ, độ lợi vẫn còn nguyên đó, giờ chúng ta còn phải gặp thêm những vấn đề như thêm dây cáp kết nối cho hệ thống, một trong những yếu tố được cho là ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng âm thanh.
Tất nhiên, điều này đi ngược lại hoàn toàn với quan điểm của nhiều người, cho rằng càng ít tầng khuếch đại, càng ít dây kết nối thì chất lượng âm thanh sẽ càng tốt. Tuy nhiên đây là vấn đề muôn thuở của bất cứ hệ thống analog nào và người nghe sẽ chẳng thể làm khác được.
Nghịch lý 3: Chẳng có ai nhắc đến việc EQ ở các tần số cao sẽ thay đổi khi chơi đến gần tâm đĩa. Trên thực tế, khi cắt đĩa than, cần phải một chút thay đổi nhẹ ở tần số cao khi kim cắt rãnh ngày càng cắt vào sâu bên trong. Dù vậy, chắc chắn ai cũng sẽ biết rằng các dải trầm sẽ có rãnh rất to, trong khi rãnh của dải cao hẹp hơn. Bản chất của cả hai ý mà chúng ta vừa nêu thực chất chỉ là một.
Nghịch lý 4: Ở thời điểm hiện tại, sau hơn 80 năm kể từ khi đĩa LP xuất hiện, chưa có một công nghệ nào giúp giảm được hiện tượng méo tiếng khi chơi gần đến cuối đĩa. Đây là điều mà bất cứ ai sử dụng đĩa than cũng phải chịu khó làm quen với nó.
Vấn đề đầu tiên nằm ở tốc độ của đĩa dưới sự tác động của đầu kim, càng vào các rãnh bên trong tốc độ sẽ càng chậm hơn khi so với rãnh bên ngoài. Điều đó có nghĩa là độ dài bước sóng thu được của rãnh bên trong sẽ ngắn hơn và độ dốc của rãnh trong cũng lớn hơn. Vì lý do này mà đầu kim đi theo rãnh cũng sẽ khó khăn hơn
Hiện tượng này sẽ càng trầm trọng hơn nếu như rãnh trong được thu âm với âm lượng lớn hơn và lượng dải tần số cao thu được nhiều hơn. Vì thế, kỹ sư cắt đĩa sẽ chuộng những bài có tính chất lặng hơn, với lượng bass vừa phải trong khi các dải cao càng về gần tâm đĩa càng ít đi. Hoặc đơn giản hơn, họ có thể giới hạn thời lượng để không phải cắt quá sát vào tâm đĩa.
Bản thân đĩa than cũng là nguyên nhân gây ra vấn đề. Độ dài bước sóng của các dải cao tại các rãnh bên trong sẽ đạt đến kích thước của hạt thành phần làm nên đĩa, nhất là khi đĩa đó làm từ vinyl tái chế rẻ tiền. Vì vậy, méo tiếng cũng xuất hiện bởi đĩa không chứa đúng dạng sóng mà bản nhạc yêu cầu.
Nghịch lý 5: Kim đĩa than ảnh hưởng rất nhiều đến chất âm. Ngay cả khi hai kim đến từ cùng một thương hiệu, thậm cùng một model (như trong trường hợp của Decca), sự khác biệt ấy vẫn xuất hiện. Ngày nay, dù cho kỹ thuật sản xuất kim đĩa than có tiến bộ hơn rất nhiều, chất âm của hai kim đĩa than cùng model có tương đồng với nhau khá cao thì chúng vẫn không hoàn toàn giống nhau.
(Hết kỳ 1)
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Nghịch lý đĩa than (phần 2)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
Nguyễn Hào
