Những cặp loa sử dụng công nghệ Uni-Q của KEF đã trở nên khá phổ biến. Vậy, yếu tố nào đã khiến thương hiệu đến từ Anh đặt trọn niềm tin vào công nghệ này?
KEF đã bắt đầu nghiên cứu và hoạn thiện công nghệ Uni-Q từ năm 1988. Cứ qua mỗi năm, các kỹ sư của hãng lại đưa ra thêm một số cải tiến mới, từ đó đưa người nghe đến gần hơn với những màn trình diễn hoàn hảo. Mọi người thường đánh đồng công nghệ Uni-Q với những mẫu loa coaxial hiện nay. Thế nhưng sự so sánh ấy về mặt kỹ thuật chưa thực sự đúng hoàn toàn.
Trước hết, ta hãy cùng bắt đầu với một vài định nghĩa:
· Coaxial: hai driver với phần chính tâm cùng nằm trên một trục. Trường hợp của triaxial cũng tương tự như vậy, chỉ khác ở chỗ triaxial sử dụng ba driver.
· Paraxial: liên quan đến hai driver hoặc nhiều hơn được đặt sát cạnh nhau và tạo thành một góc nhỏ.
· Nguồn điểm (point source): nguồn phát ra âm thanh từ một điểm, khó có thể dùng cảm nhận để phân biệt với các nguồn khác.
· Hướng tính: còn được gọi là “Q”, hệ số để đo khả năng tán âm của loa. Loa có hướng tính càng cao (tức góc tỏa âm hẹp) thì hệ số Q cũng sẽ cao.
Đã từng có một thời, lựa chọn tốt nhất của các audiophile chính là những cặp loa đồng trục coaxial, và nếu thực sự có điều kiện, họ có thể lựa chọn những cặp loa triaxial.
Hình ở trên là một mẫu loa triaxial thuộc hệ thống Pilot Console Hi-Fi năm 1955. Mẫu loa này là sản phẩm của University Sound (một nhánh thuộc công ty Altec). Các tài liệu marketing, quảng cáo liệt kê mẫu loa này vào dạng “diffaxial” với ba driver được đặt đồng trục với nhau. Kích thước của driver tweeter (họng kèn gấp tí hon trong ảnh) rất khiêm tốn khi so với driver woofer với đường kính lên tới 30.5cm.
Kể từ những ngày đầu, khi mà những mẫu loa đầu tiên với kích thước khổng lồ được ra đời cho đến nay, loa coaxial đã phát triển rất nhiên. Tuy nhiên, có một vấn đề cho đến nay vẫn chưa được giải quyết triệt để, đó chính là kích thước để làm nên một driver tweeter tốt. Chỉ cần nhìn vào nam châm của mẫu loa Pilot ở dưới đây là ta sẽ hiểu ngay đây vẫn chưa phải là một mẫu loa coaxial thực sự. Chỉ gắn driver tweeter ở giữa tâm midrange hoặc woofer sẽ chẳng giải quyết được các vấn đề liên quan đến nguồn điểm hoặc sự nhất quán pha.
Đối với những người yêu thích chất âm chi tiết, việc chưa giải quyết được những vấn đề nói trên thực sự có ảnh hưởng rất lớn.
Để tái hiện lại được một màn trình diễn thật xuất sắc, chúng ta không thể không nhắc đến khái niệm nguồn điểm âm học. Khi ta cất tiếng lên, bất kể cao độ của lời nói đó là như thế nào, tất cả các âm thanh đều phát ra từ một điểm: miệng người nói. Để thu lại những âm thanh này, kỹ sư âm thanh sẽ chỉ dùng một micro duy nhất để thu giọng nói. Âm thanh phát ra từ một nguồn điểm đơn sẽ được micro thu lại. Tất cả các tần số của âm thanh (trong trường hợp này là giọng nói) đều đến từ một điểm và được thu lại chỉ bằng một micro.
Ngay cả trường hợp tái hiện lại âm thanh từ một nguồn duy nhất như giọng nói con người cũng là một thách thức với hầu hết tất cả các mẫu loa. Vấn đề bắt nguồn từ việc giọng nói của con người đã phá vỡ tất cả các giới hạn tần số của woofer, midrange và tweeter. Chẳng hạn:
· Giọng nam ca thường nằm trong khoảng từ 100 đến 800 Hz (tương đương với các dải trầm và trung).
· Giọng nữ ca thường trong phạm vi từ 250Hz đến 1kHz, đôi lúc lên đến 2kHz hoặc thậm chí còn cao hơn (tương đương với các dải trung và cao).
· Tiếng người nói bình thường thậm chí còn hạn chế hơn. Hầu hết giọng nam tập trung quang khoảng 200Hz, nhưng với những từ có âm “T” hoặc “S”, đôi lúc tần số có thể lên đến 4kHz.
Như vậy, có thể thấy bản chất của một âm thanh rất phức tạp, không phải chỉ có một dải tần số duy nhất, dù chỉ đơn giản như tiếng người nói hay phức tạp hơn như trong âm nhạc. Đặc biệt trong trường hợp của âm nhạc, mỗi nhạc cụ lại có một khoảng tần số và hài âm khác nhau. Khi kết hợp tất cả vào làm một, ta có thể thấy khó khăn lớn nhất mà chiếc loa gặp phải khi tái hiện lại âm thanh. Để những âm thanh ấy trung thực nhất có thể, ta sẽ cần từ hai driver trở lên. Những driver có kích thước lớn thường tái hiện các dải trầm rất tốt nhưng thường quá chậm, khó tái hiện được tốt âm thanh của những nhạc cụ có tần số cao (chẳng hạn như sáo hoặc cymbal). Ngược lại, những driver đủ nhanh và nhẹ có thể tái hiện xuất sắc các dải tần số cao, nhưng sẽ bắt đầu xuất hiện méo tiếng khi buộc phải tạo ra các âm trầm.
(Hết kỳ 1)
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Uni-Q – chìa khóa làm nên những cặp loa KEF hiện đại (phần 2)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
Tiêu chí lựa chọn headphone nghe nhạc cổ điển
Nguyễn Hào
