“Đức hồng y” của Wilson Benesch từng một thời khiến biết bao người phải ngỡ ngàng khi được nghe thử lần đầu. Thế nhưng, ngay cả khi không còn là cặp loa đầu bảng, Cardinal vẫn là ước mơ của rất nhiều audiophile.
Thế giới ngày càng thay đổi, công nghệ cũng thay đổi theo. Khi loa mới bắt đầu xuất hiện, chúng vẫn là những chiếc thùng gỗ to lớn, được lắp hệ thống driver và gắn thêm họng kèn khổng lồ để khuếch đại âm thanh. Bước sang giữa những năm 50 của thế kỷ trước, hệ treo âm học ra đời, giúp cho kích thước thùng loa trở nên nhỏ gọn lại, có thể đặt vừa một cặp trong phòng. Cho đến tận bây giờ, phổ biến nhất vẫn là những mẫu loa điện động, thùng gỗ vuông vức làm bằng MDF. Tuy nhiên, kiểu thiết kế truyền thống này gặp phải rất nhiều vấn đề cả về kỹ thuật cũng như chất âm. Bởi vậy, ngay từ cuối thế kỷ 20, công nghệ cao đã được áp dụng để tạo nên một thùng loa hoàn hảo. Chúng ta đã biết đến thùng loa kim loại của Magico, những thùng loa với cấu trúc sandwich, vách gỗ uốn cong để tạo độ cứng chắc khó có thể bì được. Tuy nhiên, nếu nhắc tới đại diện cho vật liệu công nghệ mới thì chắc chắn không thể không kể đến Wilson Benesch, với thùng loa chủ yếu được làm từ sợi carbon.
Giới thiệu về Wilson Benesch Cardinal
Trong khoảng thời gian 6 năm (2012 – 2018), Cardinal là cặp loa đầu bảng của Wilson Benesch. Bất cứ ai nhìn qua cũng sẽ đánh giá đây là một cặp loa rất đẹp. Thế nhưng, chỉ cần phân tích chi tiết một chút cũng có thể thấy thùng loa của Cardinal phức tạp hơn nhiều so với những gì mà ngoại hình của cặp loa này phô ra, cả về cấu trúc cũng như cách sắp xếp bên trong. Thùng loa Cardinal được kết hợp từ hai loại vật liệu là nhôm và sợi carbon xếp theo cấu trúc sandwich. Mặt trước làm bằng một khối nhôm ép đùn rất lớn, được tạo hình cẩn thận để chống nhiễu xạ cũng như giảm thiểu cộng hưởng. Độ dày biến thiên cùng các đường uốn cong mở rộng về sau tới 50mm đã khiến mặt nhôm này cứng rắn một cách khó tin. Mặc dù phôi ép đùn thô dài tới 5m là do bên thứ ba cung cấp, toàn bộ quá trình gia công và hoàn thiện đều được thực hiện bởi chính Wilson Benesch. Ở mặt sau tấm nhôm, ta có thể thấy rãnh hình chữ W khá lớn, được hình thành kết hợp với sợi carbon và sợi thủy tinh, do đó dù độ sộ và chắc chắn nhưng tấm nhôm này lại không qua nặng nề. Các mặt cạnh của Cardinal cũng dày tới 180mm. Cuối cùng, phần lưng của thùng loa về bản chất cũng là một cọc nhôm rất lớn để cố định, cũng như gia tăng độ cứng chắc cho thùng loa, kết quả là tạo ra một cấu trúc rất vững chắc, có khả năng tự giảm chấn tốt ngay cả khi có một lượng năng lượng tích tụ bên trong.
Chi tiết kỹ thuật
Thể tích bên trong thùng loa có thể chia làm hai phần. Phần bên trên khá lớn, chứa driver twitter và midrange quãng thấp. Phần bên dưới chứa driver midrange trong một khoang tách biệt, phía sau nó là một driver bass thụ động ABR (Assisted Bass Radiator) ẩn hướng lên khoảng hở giữa hai phần thùng loa, đóng vai trò làm nhiệm vụ thoát hơi. Bằng cách đặt driver midrange quãng thấp ở trên cùng, ngay cạnh driver tweeter, các kỹ sư của hãng đã có thể giảm thiểu hiện tượng nhiễu xạ giữa hai driver này bởi âm thanh xuất ra giữa chúng không nằm trong phạm vi chồng lấn lên nhau. Cách này cũng giúp họ tối ưu hóa được khoang loa midrange quãng thấp cả về kích thước và hình dạng mà không làm ảnh hưởng đến thể tích bên trong dành cho thùng loa quãng trầm hay khoảng cách giữa các driver mặt trước.
Nếu nghiên cứu kỹ hơn thùng loa bên dưới, mọi thứ sẽ càng phức tạp hơn. Khoang loa midrange được thông hơi bằng driver ABR, một phương pháp kiểm soát tốt hơn so với thiết kế loa thùng hở truyền thống. Driver ABR này hướng lên trên, cụ thể hơn là ở khe hở giữa thùng loa trên và thùng loa dưới. Phần còn lại của thùng loa dưới là một khoang thứ ba chứa hệ thống driver woofer. Nếu chỉ nhìn qua, bất cứ ai cũng nghĩ rằng Cardinal sử dụng 3 driver 17.78cm, nhưng trên thực tế cấu hình này là bốn driver woofer Tactic II theo cấu trúc Isobaric cùng một driver bass thụ động ABR đặt ở mặt trước. Theo sơ đồ cấu trúc của Cardinal, cấu trúc Isobaric sử dụng một driver woofer thứ hai đặt đằng sau driver woofer gắn ở mặt trước loa. Đây chính là yếu tố làm nên các dải trầm, sâu của loa trong khi kích thước của driver không hề quá đồ sộ. Trên lý thuyết, đáp tuyến tần số của Cardinal có thể xuống sâu đến 25Hz trong phạm vi +/- 3dB.
Phần đỉnh của thùng loa được làm rất ấn tượng. Không chỉ nổi bật ở mặt ngoại hình, bộ phận này cũng có nhiệm vụ loại bỏ cộng hưởng cũng như tạo hình cho loa sao cho không có các bề mặt phẳng song song tại khoang loa midrange quãng thấp.
Phần đế của Cardinal được gia công từ một khối nhôm dày 50mm. Nếu như mục đích của tấm mặt trước khổng lồ và phần thùng loa cực kỳ chắc chắn là để tạo ra một không gian cơ học cố định cho driver, bộ đế này chính là cơ sở để củng cố cho sự cố định đó trên mặt đất. Bộ đế này được đặt trên 3 chân định làm bằng thép không rỉ, có thể điều chỉnh được độ cao thông qua các bánh xoay. Đầu các chân đinh này có gắn bi Tungsten-carbide, từ đó tạo thành một điểm tiếp xúc rất vững chắc trên các đĩa chân loa.
Có thể thấy Cardinal là một cặp loa rất bệ vệ . Phần đế có kích thước các cạnh khoảng 61cm, trong khi loa mang kích thước 1735mm x 620mm x 640mm. Khác với ấn tượng ban đầu, trên thực tế trước mắt người nghe là một hệ thống loa rất lớn với tổng cộng 6 khoang âm học, 18 driver. Thùng loa được làm hoàn toàn bằng nhôm và composite, hoàn toàn không có bất cứ phần nào được làm bằng gỗ. Trên thực tế, khối lượng 140kg mỗi chiếc cũng đã nhắc nhở cho chúng ta thấy rằng lượng nhôm được sử dụng ở Cardinal lớn tới mức nào.
Ấn tượng ban đầu về driver của Cardinal cũng mạnh mẽ không kém. Nhiều người sẽ nhầm tưởng rằng cặp loa này chỉ sử dụng hai loại: tweeter và một loại driver màng nón 17.78cm, nhưng với các chức năng khác nhau. Khi nhìn vào khung driver được gia công rất cẩn thận cùng khoang chứa motor của driver, có thể nhận thấy tất cả được tính toán kỹ để giảm thiểu phản hồi đằng sau và tăng cường cho luồng khí đánh ra. Đây không phải là loại driver có thể dễ dàng tìm thấy từ các nhà cung cấp thứ 3. Trên thực tế, trừ cuộn voice coil và nam châm đất hiếm ra, toàn bộ đưều được thiết kế và sản xuất tại xưởng của Wilson Benesch. Ngay cả màng nón isotactic polypropylene cũng là sản phẩm của họ. Điểm thú vị của loại vật liệu này là có thể dệt thành sợi, tạo nên nhiều hình dáng, hoa văn khác nhau, chịu áp lực và nhiệt độ rất tốt. Bề mặt sợi được nung chảy ra, sau đó định hình lại để làm thành một khối composite đơn nhất. Tất nhiên chúng ta cũng không thể bỏ qua đặc tính ưu việt của polypropylene: nhẹ nhưng cực kỳ bền chắc, có khả năng giảm chấn cơ học cực tốt. Việc không sử dụng bất cứ loại keo nào để dính các sợi lại với nhau cũng loại bỏ được một khối lượng không cần thiết. Xét trên Cardinal, có ba loại driver màng nón khác nhau: midrange, midrange quãng thấp và woofer, trong đó woofer lại chia làm Isobaric driver và driver bass thụ động ABR.
Tweeter semi-sphere cũng là một thành tựu đáng tự hào của Wilson Benesch, và rõ ràng đây là một lựa chọn đặc biệt. Những ai đã trải nghiệm loa Trinity và ACT C60 đều biết rằng những loa này được trang bị thêm super-tweeter Murata, vì thế việc chỉ dùng một driver màng vòm lụa có vẻ như là một bước lùi. Thế nhưng đừng để điều đó đánh lừa người nghe. Phía sau màng vòm là một nẹp nhỏ có chức năng gia cố, được làm bằng sợi carbon, trong khi khoang đằng sau motor được tạo hình rất chi tiết và cẩn thận để giảm thiểu cộng hưởng cũng như phản hồi. Phần màng vòm này được đặt trong một bề mặt cong, lõm vào trong giống như hình phễu để mở rộng đáp tuyến tần số và góc tỏa âm, từ đó mở rộng đáp tuyến số của loa và chỉ xuất hiện roll-off tại dải 35kHz mức -3dB. Tuy không ấn tượng như màng vòm kim cương, đây chắc chắn là một cải tiến rất sáng giá cho màng vòm lụa. Điều này cũng giúp driver có thể sử dụng cho các phân tần bậc thấp mà ta sẽ nghiên cứu sau đây.
Nhiều người tin rằng phân tần là một trong những nguyên nhân chính khiến loa không còn tạo ra được chất âm chính xác như ban đầu nữa. Giám đốc kiêm kỹ sư trưởng của Wilson Benesch, Craig Milnes, đã sử dụng một cách rất bất thường để đánh cả midrange và midrange quãng thấp với độ rộng mở cao mà không để bất cứ chi tiết phân tần nào ảnh hưởng đến chất lượng. Ông cũng đặt hai driver này đối xứng quanh tweeter, với midrange quãng thấp ở trên, tạo thành một cấu hình giả d’Appolito. Tweeter semi-sphere sử dụng một phân tần bậc một khá đơn giản để giảm thiễu lỗi pha và thời gian. Dãy ba driver này tạo thành một cấu hình mà Wilson Benesch đặt tên là Troika Concept. Phía dưới dãy midrange, các driver woofer cũng sử dụng dốc phân tần bậc một để tạo nhất quán pha, đồng thời giữ cho tín hiệu nguyên vẹn nhất có thể.
Việc thiết lập phân tần như thế có thể có lợi cho chất âm, nhưng càng khiến cho nhà sản xuất phải chú tâm hơn đến các đặc tính của driver, đặc biệt là đặc tính vỡ tiếng ngoài dải (out-of-bandwidth break-up mode). Thực ra, việc các cặp loa cao cấp nhiều driver lựa chọn phân tần như vậy cũng không phải là lạ. Nếu sử dụng phân tần bậc cao với dốc phân tần lớn và roll-off nhanh, chúng ta có thể tập trung vào khoảng thông dải hẹp hơn, nhưng phân tần của Cardinal lại sử dụng một phân tần có độ dốc khá nông và roll-off gần như toàn bộ phần dải midrange. Có thể nói đây là một hệ thống phân tần rất bất thường, về mặt điện từ nó là phân tần bậc một hai đường tiếng, nhưng về mặt âm học lại là thiết kế bốn đường tiếng.
Bên cạnh việc duy trì độ nhạy nhất quán giữa các driver, độ dốc phân tần thấp của Cardinal cũng cho phép phối ghép loa với các mức trở kháng khiêm tốn – trung bình 6 Ohm và tối thiểu 3 Ohm. Mức trở kháng này không phải quá thấp, kết hợp với độ nhạy 90dB cũng đã cho thấy Cardinal không đòi hỏi công suất ampli phải quá lớn. Thế nhưng, cũng giống như bất cứ cặp loa nào trong dòng Geometry, ta chỉ có thể phát huy hoàn toàn chất âm của cặp loa này khi sử dụng một ampli cùng nguồn phát với chất lượng thực sự cao.
Kết luận
Cardinal có thể xem như là một kiệt tác ở thời điểm được ra mắt, và cho đến nay đây vẫn là một cặp loa cực kỳ ấn tượng. Mức giá thành của cặp loa này có thể nói là rất cao, thế nhưng khi đã xét qua những gì mà nhà sản xuất đầu tư vào, có thể thấy điều đó là hoàn toàn xứng đáng. Không chỉ vậy, việc kén chọn thiết bị phối ghép cùng cũng cho thấy đây là một cặp loa dành cho những đôi tai sành sỏi và giàu kinh nghiệm, biết thưởng thức âm nhạc thực sự.
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
Sử dụng chân kê loa hay giá treo tường
Nguyễn Hào
