Chúng ta thường nói đến âm thanh trung thực, thế nhưng như thế nào mới được gọi là trung thực?Liệu rằng những gì ta nghe được có giống như thế khi ở studio thu âm không?
Bất kể nội dung âm nhạc nào cũng cần phải có âm thanh tham chiếu mà ta cần phải tái hiện lại trong phòng nghe của mình, đó chính là âm thanh của bản mix cuối cùng trong phòng kiểm soát thu âm. Trong suốt nhiều năm liền, người ta thường so sánh âm thanh của những buổi biểu diễn trực tiếp với âm thanh do loa tái tạo lại, khiến nhiều người tin tưởng rằng đó mới là âm thanh tham chiếu mà ta cần hướng đến. Tuy nhiên, có một vấn đề không phải ai cũng biết, đó là chỉ một số người mới có điều kiện để nghe trực tiếp âm thanh của nhạc cụ và giọng hát tại vị trí đặt micro. Thông thường, khi thu âm micro sẽ phải đặt rất gần miệng và nhạc cụ, trái ngược với vị trí của tai và những người biểu diễn trực tiếp trong một buổi hòa nhạc.
Micro khi treo ở khu vực dành cho bộ dây của dàn nhạc sẽ thu lại chủ yếu các dải âm cao, vì thế chất âm sẽ trở nên chát chúa hơn những gì mà con người thực sự nghe được trong buổi biểu diễn. Nguyên nhân là bởi hướng tính của violin rất đặc biệt, mỗi bộ phận sẽ lại phát ra âm thanh với dải tần số khác nhau. Tương tự như vậy, chúng ta không thể thu lại được chất âm tổng thể của piano nếu chỉ dùng một micro duy nhất và đặt sát nhạc cụ. Như vậy, trên thực tế các bản thu không thể tái hiện lại một cách hoàn hảo những gì mà ta có thể nghe thấy trong một môi trường âm học tự nhiên, không sử dụng công cụ để khuếch đại. Tuy nhiên, chúng vẫn đủ sức để hấp dẫn hàng chục thế hệ người nghe khác nhau.
Thực tế cho thấy bất cứ bản thu nào cũng phải trải qua công đoạn mix nhạc, được xử lý bởi phòng kiểm soát của một studio nào đó. Tại đây, người ta sẽ hòa trộn tín hiệu thu được từ hàng chục micro khác nhau, dùng equalizer để xử lý giúp chúng trở nên hài hòa dễ nghe hơn, đồng thời thêm vào những hiệu ứng đặc biệt khác. Đây chính là tầng lớp thứ hai của nghệ thuật thu âm, được hoàn thành nhờ sự kết hợp của cả kỹ sư thu âm và nghệ sĩ biểu diễn. Có rất nhiều ý kiến xoay quanh việc làm thế nào để “kiểm soát” được quá trình thu âm. Nhiều người lựa chọn những cặp loa monitor với chất âm đặc trưng để thêm vào âm thanh tổng thể. Những người khác lại sử dụng cặp loa monitor trung tính, sau đó đạt được chất âm mong muốn thông qua quá trình xử lý tín hiệu. Dù là cách nào cũng không thực sự hiệu quả, bởi lẽ người nghe chỉ có thể nghe được những gì mà kỹ sư thu âm từng trải nghiệm khi mà họ sử dụng đúng cặp loa như vậy. Trong những quyển sách như của Owsinski, rất nhiều ý kiến của các kỹ sư thu âm đã được thu thập lại. Tất cả đều quan tâm đến những gì mà người nghe có thể nghe được, nhưng đánh giá về yếu tố này, mỗi người lại một ý kiến khác nhau. Những cặp loa “kém hoàn hảo” như Yamaha NS-10M hay Auratone 5C vẫn được dùng rất phổ biến, có người thậm chí còn nghe nhạc bằng hệ thống âm thanh trên xe hơi để biết được chất âm sẽ như thế nào trên các thiết bị giá bình dân. Vấn đề ở chỗ với những hệ thống khác nhau, có muôn vàn cách khác nhau để âm thanh trở nên kém trung thực.
Việc sử dụng một cặp loa với chất lượng không tốt để làm tham chiếu không thể đảm bảo được rằng các bản thu âm sẽ phù hợp với các thiết bị đại chúng, với mức giá bình dân. Trong ngành công nghiệp khổng lồ, với một lĩnh vực đậm tính chủ quan như âm thanh, rất khó để thực hiện được một nghiên cứu khách quan nhằm đánh giá xem thế nào là một cặp loa “nghe được”. Hầu như các mẫu loa hiện nay, dù high-end hay bình dân, ít nhiều cũng nhắm đến mục tiêu đáp tuyến tần số phẳng trên một khoảng nhất định. Khi không đạt được mục tiêu này, rất nhiều vấn đề khác nhau có thể xuất hiện, có thể âm bass quá ít hoặc quá nhiều, trung bị thiếu hay ngược lại, dải cao bị thiếu chi tiết hoặc quá nhiều dẫn đến lấn át những dải khác, hoặc xuất hiện cộng hưởng ở những tần số nhất định… Điểm chung nhất ở những cặp loa chất lượng kém hơn là thiếu các dải siêu trầm. Như vậy, để kiểm âm một cách tốt nhất, nên sử dụng một cặp loa monitor sở hữu chất âm trung tính, điều chỉnh nó để phù hợp với những điều kiện môi trường âm học cụ thể, sau đó sử dụng bộ lọc thông bậc cao với từng mức điều chỉnh khác nhau để mô phỏng lại từ chiếc radio cho đến các hệ thống chất lượng tốt. Tóm lại, đối với phòng kiểm soát của studio thu âm, không có một tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể nào, vì thế cái gọi là âm thanh tham chiếu thực chất rất không cố định.
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Chất lượng âm thanh – Một cuộc theo đuổi trăm năm (phần 1)
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
