Trong phần này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về những loại driver loa còn lại, dù không phổ biến bằng nhưng vẫn có đóng góp không hề nhỏ trong việc hình thành nên thế giới âm thanh.
Tweeter piezo có thể được đánh giá là khá giống micro piezo, chỉ khác ở chỗ hoạt động theo chiều ngược lại. Cụ thể, điện áp sẽ được đưa vào tấm kim loại gắn kết hai mặt của bộ phận làm từ tinh thể hoặc gốm, từ đó khiến bộ phận này chuyển động. Bộ phận ấy được nối với một màng nón hoặc họng kèn lớn hơn để tăng diện tích tán âm. Driver piezo thường có chất lượng thấp hơn so với các thiết kế khác, chủ yếu bởi vì đáp tuyến tần số không được phẳng và thường có thêm đỉnh cộng hưởng. Tuy nhiên, loa piezo lại rất dễ sản xuất và cũng khá rẻ. Bên cạnh đó, tweeter piezo cũng có thể hoạt động mà không cần phân tần để lọc các dải trầm, từ đó bớt thêm chi phí cho tụ điện.
Tweeter màng nón whizzer thực chất được trang bị một màng nón thứ hai với đường kính rất nhỏ, nối với cuộn voice coil và được gắn ở tâm của màng nón driver toàn dải thông thường. Vì bản chất vốn là một cấu trúc tách biệt, nó có thể rung một cách độc lập, không phụ thuộc vào màng nón chính. Thiết kế này góp phần mở rộng đáp tuyến tần số của những loa toàn dải vốn chỉ sử dụng một driver. Tuy nhiên, chúng sẽ gây ra rung chấn tại tần số tự cộng hưởng, vì thế màng nón whizzer chỉ phù hợp với những loa chất lượng thấp. Khi một màng nón bình thường có phần viền ngoài được gắn vào khung kim loại, màng nón whizzer chỉ được gắn ở vùng tâm hẹp, để mặc cho toàn bộ phần màng nón tự rung và cộng hưởng.
Không giống như màng nón whizzer, loa đồng trục lại sở hữu thiết kế hoàn hảo hơn hẳn. Các loa này được trang bị một driver tweeter đúng nghĩa gắn ở chính tâm của woofer, ngay phía trước phần nắp chống bụi. Ưu điểm lớn nhất của loa đồng trục là các driver đồng nhất về mặt thời gian (âm thanh đến tai người nghe cùng lúc), vì thế các dải tần số xung quanh điểm phân tần đều phát ra từ cùng trọng tâm âm học và đến tai người nghe cùng thời điểm, từ đó không xuất hiện hiện tượng âm bị kéo đuôi vốn có thể gây ra một số loại méo âm học đặc trưng. Loa đồng trục Altec 604 được phát triển vào thập niên 40 sử dụng driver UREI 815, một trong những “tượng đài” từng rất phổ biến ở nhiều studio thu âm giai đoạn những năm 60 và 70. Trên thực tế, những mẫu loa được thiết kế dựa trên driver này vẫn được sử dụng cho đến tận ngày nay, dù rằng các thiết kế hiện đại hơn sẽ sở hữu chất lượng tốt hơn so với mẫu loa từng được sử dụng từ nhiều năm trước.
Ở một số loa, ta sẽ tìm thấy một màng vòm bằng nhôm khá cứng tại chính tâm của màng nón giống như nắp chống bụi. Màng vòm có tác dụng cải thiện đáp tuyến của các tần số cao nhất mà driver đó có thể tái tạo. Nắp kim loại được gắn trực tiếp vào cuộn voice coil, vì thế nó có thể rung một cách tương đối tự do mà không bị phụ thuộc vào màng nón chính. Với hình vòm và được làm bằng kim loại, nó sẽ khó bị biến dạng khi rung hơn so với nắp chống bụi bằng giấy. Do đó, nắp kim loại còn dùng để làm bộ khuếch tán âm thứ hai. Tuy nhiên, không giống như màng nón whizzer, khả năng giảm rung chấn của nó tốt hơn vì đã được dính kín toàn bộ phần rìa ngoài. Nắp kim loại này cũng được giảm chấn bằng mút cấu trúc mở gắn ở phía sau, mục đích là để hạn chế cộng hưởng. Nó cũng có thể dùng để làm tấm tản nhiệt, dẫn nhiệt thoát ra khỏi cuộn voice coil, hòa vào không khí xung quanh tốt hơn nắp chống bụi bằng giấy. Chức năng này khá quan trọng vì khi voice coil tích nhiệt, điện kháng cũng tăng theo. Điều này khiến driver ít nhận được dòng hơn so với bình thường, trong điều kiện cùng mức điện áp, từ đó làm giảm độ nhạy, dẫn đến tiếng phát ra cũng nhỏ hơn. Hiệu ứng này còn được gọi là nén nhiệt. Vì thế trong trường hợp này, nắp kim loại không đơn giản chỉ là để giữ bụi lọt vào các khe hở nhỏ xíu trên voice coil.
Cuối cùng, một vài thiết kế loa kỳ lạ khác cũng có thể được nhắc ở đây. Đã từng có người lắp một driver loa rẻ tiền lên tường, tạo ra âm thanh bằng cách để tường nhà rung lên. Kỹ thuật này nếu như có sử dụng khoang hở thông ra phòng phía sau thì sẽ thành loa ván vô hạn do tận dụng cả căn phòng làm thùng loa. Nhưng nếu không thì nó sẽ là loa âm tường. Và trên thực tế, ngày nay chúng ta có thể tìm thấy khá nhiều mẫu loa âm tường chất lượng tốt. Chúng được dùng trong các hệ thống hi-fi hoặc rạp hát tại gia, dành cho những người chú ý đến nội thất căn phòng, không muốn để bị loa làm ảnh hưởng.
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Driver loa – Kiến thức tổng quan (phần 1)
Driver loa – Kiến thức tổng quan (phần 2)
Driver loa – Kiến thức tổng quan (phần 3)
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
