Chú chó Nipper cùng hình ảnh chiếc phonograph được xem như là biểu tượng huyền thoại của ngành công nghiệp âm thanh cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Đằng sau đó là cả một câu chuyện không phải ai cũng biết.
His Master’s Voice là một bức tranh rất nổi tiếng từ những năm 1890, mô tả một chú chó đang nhìn vào chiếc phonograph, trông chú như thể đang nghe giọng của chủ nhân. Người vẽ bức tranh này là họa sĩ người Anh Francis Barraud và đây không phải là bức tranh vẽ theo tưởng tượng. Chú chó trong tranh tên Nipper, thuộc giống Jack Russell Terrier, vốn được Francis nhận về nuôi sau khi chủ cũ của chú – Mark, anh trai của Francis qua đời. Trong tranh bản gốc, chú chó nhìn vào chiếc máy quay ống trụ phonograph của Edison để nghe lại giọng Mark. Liệu rằng đây có phải chỉ là một câu chuyện hư cấu chỉ để giải trí cho mọi người? Có lẽ đằng sau đó là một sự thật còn bất ngờ hơn thế nhiều.
Vì sao đây được coi là một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất thế kỷ 20? Mọi chuyện bắt đầu khi Francis vẽ Nipper đang nghe một trong các bản thu âm rồi xin bản quyền cho bức tranh này với tiêu đề “Chú chó đang nhìn và lắng nghe phonograph”. Mặc dù không thể bán nó cho một công ty phonograph nào, bức tranh này lại vô tình thu hút sự chú ý của Barry Owen, người sáng lập Gramophone Company. Rất nhanh chóng ông đã đề nghị mua lại bức tranh với điều kiện: Francis phải sửa chiếc phonograph quay ống trụ thành gramophone chạy đĩa hát. Francis Barraud đồng ý. Như vậy, tháng 12 năm 1899, bức tranh được in lần đầu trên catalogue của Gramophone Company.
Mọi chuyện ngày càng trở nên thú vị hơn khi Emile Berliner, cha đẻ của gramophone, nhìn thấy bức tranh ở London và quyết định xin bản quyền ở Mỹ cho nó vào năm 1900. Bức tranh này được sử dụng để làm nhãn hiệu cho công ty huyền thoại Victor Talking Machine một năm sau đó. Công ty tại Mỹ quyết định dùng hình ảnh của Nipper để làm nhãn hiệu sản phẩm cho toàn hệ thống – không phải chỉ xuất hiện trên catalogue của công ty mà thậm chí còn in cả hình ảnh đơn giản hóa lên nhãn đĩa. Từ năm 1902 họ đã hướng dẫn khách hàng tìm chú chó để phân biệt đĩa của Victor với các nhãn đĩa khác rồi.
Mặc dù hình ảnh của Nipper đã được dùng ở Mỹ từ rất sớm. Gramophone Company ở Anh chỉ bắt đầu in hình chú chó lên nhãn đĩa từ năm 1909, đảm bảo rằng tất cả đĩa của hó có hình Nipper vào năm 1910 trên toàn Khối Thịnh Vượng Anh. Mặc dù đây vẫn chính thức được gọi là đĩa Gramophone Company, nhưng vì logo cùng slogan marketing cho những đĩa này là “His Master’s Voice”, chẳng mấy chốc người ta cũng dùng slogan này để gọi những đĩa do Gramophone Company sản xuất, về sau rút gọn lại còn là HMV.
Với việc hình ảnh chú chó được dùng rộng rãi ở cả hai bên Đại Tây Dương, bởi hai công ty độc lập không liên quan gì đến nhau, người ta tin rằng sẽ có một vụ kiện đòi quyền sở hữu hình ảnh diễn ra. Thế nhưng, đáng ngạc nhiên nhất là điều đó không bao giờ xảy ra. Radio Corporation of America mua lại Victor năm 1929 cũng như toàn bộ quyền sở hữu của công ty này, tiếp tục dùng hình ảnh của Nipper tại Mỹ, Canada và châu Mỹ Latin. Trong khi đó, Gramophone vẫn dùng logo cũ trên toàn Khối Thịnh Vượng Anh, về sau trở thành một công ty con của EMI. Vì quyền sở hữu nhãn hiệu này bị phân tán cho nhiều công ty ở những vùng lãnh thổ khác nhau, đôi lúc nó bị coi là một nhãn hiệu tương đối khó chịu bởi khách hàng không thể phân biệt được cùng hình ảnh Nipper trên nhãn đĩa, đâu là đĩa của Victor và đâu là đĩa của Gramophone Company. Ngay tại Nhật Bản, hình ảnh thương hiệu cũng thuộc quyền của JVC (Victor Company of Japan), thương hiệu con của RCA Victor. Công ty này chỉ bắt đầu tách ra độc lập vào những năm 1960.
Vì quyền sở hữu hình ảnh bị phân chia như vậy, cuối cùng EMI quyết định quay lưng lại với logo này khi đĩa CD bắt đầu bùng nổ vào thập niên và thị trường toàn cầu ngày càng trở nên giàu tiềm năng. Thay vào đó, họ thích sử dụng cái tên EMI Classics bởi nó có thể dùng trên toàn thế giới mà chẳng sợ đụng chạm đến ai. Chỉ có duy nhất một người kiên quyết sử dụng logo này, đó là danh ca Morrissey. Hình ảnh chú chó Nipper và cái tên His Master’s Voice lại một lần nữa hồi sinh, nhưng chỉ xuất hiện duy nhất trên các bản thu âm của Morrissey với EMI trong giai đoạn từ 1988 đến 1992.
Cuối cùng, logo này ngày càng trở nên mất giá trị. EMI trao lại quyền sử dụng hình ảnh cho chuỗi bán lẻ HMV và 5 năm sau, Nipper biến mất hoàn toàn khỏi đĩa than. Trong khi đó ở Mỹ, hình ảnh này chỉ còn được dùng trên radio và phonograph của RCA Records. Với duy nhất ngoại lệ đó, giờ đây hình ảnh Nipper được phép sử dụng miễn phí công khai. Trong thời gian từ năm 1989 đến 1994, logo này dần biến mất khỏi các sản phẩm của RCA.
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
