Các thiết bị nghe nhạc ngày nay phổ biến đến mức chúng ta đã quên mất rằng từng có một thời, âm nhạc là một trải nghiệm rất quý báu.
Trước thế kỷ 20, nghe nhạc là một trải nghiệm rất “phê”, và cũng cực kỳ hiếm hoi. Ở các nước phương Tây, hầu hết mọi người chỉ có thể nghe nhạc khi đến nhà thờ hoặc các nhà hát. May mắn hơn thì họ có thể nghe ở nhà nếu trong gia đình có ai đó biết chơi nhạc. Đôi lúc hiếm hoi vào ngày lễ, các ban nhạc diễu hành sẽ đi biểu diễn ở các trục đường chính. Bởi vậy, âm nhạc là một trải nghiệm rất đặc biệt khi ấy. Các buổi hòa nhạc giao hưởng và opera phổ biến ở các thành thị và là nguồn giải trí không thể thiếu đối với cư dân. Những bản nhạc hài hước, dân dã được biểu diễn bởi những người hát rong ở dọc đường và các nhạc hội đã trở nên cực kỳ phổ biến cho đến tận thế kỷ 19. Thế rồi, một vài phát minh ra đời đã làm thay đổi tất cả, đó là công nghệ thu âm và phonograph.
Công nghệ tái tạo âm thanh chưa thể làm thay đổi bản chất của âm nhạc ngay lập tức, thế như sự ra đời của phonograph cũng như các đĩa thu đã nhanh chóng làm thay đổi mối quan hệ giữa con người với âm nhạc. Công nghệ đã phần nào quyết định việc chúng ta sẽ nghe gì và nghe như thế nào. Những bản nhạc ngắn, kéo dài chỉ 3-4 phút phổ biến ngày nay là hệ quả từ những công nghệ mà Thomas Edison và những người kế tiếp ông tạo ra. Vì chỉ có thời lượng ngắn, các bản nhạc phải khiến người nghe dễ nhận ra chúng ngay lập tức. Với một loạt công nghệ mới ra đời sau này, con người càng ngày càng gắn bó với âm nhạc nhiều hơn.
Phonograph trở thành một hình thức giải trí mới, thống trị vào đầu những năm 1900. Ngay từ những năm đầu tiên, công nghệ thu âm đã biến văn hóa đại chúng thành một công cụ kiếm tiền. Những công viên giải trí, hội chợ là nơi đầu tiên con người được chứng kiến phép màu của công nghệ tái tạo âm thanh thông qua các máy nhét xu, tiền thân của jukebox sau này. Đến đầu thế kỷ 20, phonograph đã trở thành những thiết bị khá phổ biến, xuất hiện tại nhiều gia đình, là xa xỉ phẩm của nhà nghèo giống như chiếc tivi sau này. Thế nhưng, để những thiết bị này trở nên phổ biến đến từng gia đình, chúng ta phải kể đến một sản phẩm phụ của cuộc cách mạng công nghiệp, đó là chế độ nghỉ Chủ Nhật và ngày làm 8 tiếng.
Sự trỗi dậy của công nghệ liên quan đến giải trí cũng mở đầu cho cuộc cách mạng thông tin, bởi lẽ các thiết bị nghe nhạc luôn dẫn đầu trong mọi phong trào thay đổi công nghệ thông tin. Với vẻ đẹp hiếm thấy cũng như khả năng phi thường, phonograph đã thể hiện một sức mạnh cực kỳ đáng sợ. Âm nhạc đi sâu vào cảm xúc, chạm vào tâm hồn con người. Thế nhưng, khả năng phát ra âm nhạc vẫn chỉ là một trong rất nhiều ứng dụng của công nghệ. Bên cạnh âm nhạc, các công nghệ mới xuất hiện cũng làm thay đổi cuộc sống hàng ngày. Ngày nay, chỉ với một chiếc máy tính được kết, chúng ta có thể nghe nhạc, giao tiếp với cả thế giới. Trong thế kỷ 21, âm nhạc không phải là bước đột phá nhưng vẫn góp phần định hình, thúc đẩy nên những công nghệ chính yếu về sau, giống như phonograph đã từng làm cách đây hơn 100 năm.
Công nghệ không chỉ dậm chân tại chỗ. Nó cũng thay đổi giống như con người. Nhà phát minh Ray Kurzweil, CTO của Google, là người tạo ra những cỗ máy thu hẹp khoảng cách giữa âm nhạc và công nghệ. Kurzweil đặt ra những tiêu chí khá linh động cho tiến trình này. Mô hình vòng đời công nghệ của ông có tổng cộng bảy giai đoạn. Tiền thân là giai đoạn con người bắt đầu nảy sinh ra các ý tưởng và lên kế hoạch đưa ý tưởng ấy trở thành sự thật. Phát minh mở đầu cho quá trình sáng tạo đầu tiên, nền móng bắt đầu cho một công nghệ hoặc một sản phẩm. Phát triển đánh dấu cho các bước hoàn thiện và được tinh chỉnh dần, đây cũng là lúc có thêm các phát minh, sản phẩm mới xuất hiện. Trưởng thành là khi công nghệ đó nắm giữ vai trò thống trị trong cuộc sống và không bị thống trị bởi những đối tủ khác. Thách thức bắt đầu cho một giai đoạn mới, khi mà có một công nghệ khác nổi bật hơn, cạnh tranh với công nghệ cũ. Lỗi thời là thời điểm công nghệ mới bắt đầu được chú ý đến nhiều hơn, bắt đầu được sử dụng bên cạnh những công nghệ cũ và ngày càng chiếm ưu thế. Di sản là giai đoạn cuối cùng của vòng đời, khi mà công nghệ cũ chính thức ngừng được sử dụng.
(Hết kỳ 1)
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Lịch sử âm thanh: Ma thuật trong chiếc hộp (phần 2)
Nguyễn Hào
