Rất nhiều bản thu âm được đánh giá là có chất lượng âm thanh giống như ngoài đời thực. Tuy nhiên, đó lại là một công việc không hề đơn giản và đòi hỏi người kỹ sư phải có những kiến thức đầy đủ, cả về âm thanh cũng như nhạc cụ.
Trái với suy nghĩ của nhiều người, nhạc cụ trên thực tế tỏa âm về tất cả mọi hướng. Thế nhưng, cũng có những tần số nhạc cụ lại mang hướng tính rất nặng. Chẳng hạn, các tần số cao của violin sẽ tỏa ra theo chiều dọc, gần như vuông góc với mặt trên của cây đàn. Trong khi ở cây đàn trumpet, các tần số cao sẽ hướng thẳng, thoát ra khỏi miệng kèn. Thế nhưng, các tần số còn lại sẽ gần như đa hướng, hoặc có hướng tính giống như một bộ tỏa âm song cực đồng đều (dipole radiator), tức hình dạng giống như số 8. Trong một phòng hòa nhạc, một trong những chức năng của phạm vi không gian bao quanh sân khấu là để gộp lại âm thanh, đồng thời phản hồi lại một phần về phía nghệ sĩ biểu diễn để họ có thể nghe thấy tiếng nhạc của nhau. Chức năng khác là để hòa lẫn âm thanh, phát về phía người nghe qua âm trường phản hồi.
Một khi đã đi qua vài hàng ghế đầu tiên trong phòng hòa nhạc, hầu hết những gì mà ta nghe thấy ở những vị trí còn lại là âm phản hồi. Đây là một vấn đề khá lớn đối với các bản thu sử dụng microphone đặt ở những chỗ ngồi chọn sẵn. Lúc này, thứ âm thanh chủ đạo trong chất âm tổng thể sẽ là âm vang (reverberation). Trong khi đó, ở trong môi trường trực tiếp, hai tai và não bộ con người sẽ tiếp nhận nhiều thông tin hơn so với khi nghe qua một hệ thống các kênh loa ở trong nhà. Trong môi trường âm thanh trực tiếp, trường âm phản hồi rộng lớn, giàu năng lượng là yếu tố rất cần thiết để làm nên những gì mà ta nghe được, thế nhưng lượng âm thanh phản hồi đó khi thể hiện lại qua bản thu, trong một không gian nhỏ hơn sẽ đem đến cảm giác rất khó chịu.
Một trong những phàn nàn mà ta thường thấy là âm thanh thu lại không giống như âm thanh thực tế. Tất nhiên có một vài yếu tố làm nên khác biệt trong cảm nhận như âm sắc, vị trí, âm hình, không gian và cảm giác bao quanh. Về mặt chất lượng âm thanh, hay còn gọi là âm sắc, nếu như âm thanh thật được định nghĩa bằng những gì ta nghe được trong buổi biểu diễn trực tiếp thì khi thu âm, người ta chỉ cần chú ý đến vị trí đặt micro là đủ. Thế nhưng, những gì mà micro thu được chỉ là một phần rất nhỏ những hòa âm mà khán giả có thể nghe được khi đi xem trực tiếp. Ở hình dưới đây, ta sẽ thấy minh họa cho hướng tính của một cây đàn violin. Khi nghiên cứu cây đàn này cũng như các loại nhạc cụ khác, rõ ràng nếu chỉ dùng một trục hướng tính để mô tả thì sẽ không đủ để biểu diễn những gì mà khán giả nghe được, đặc biệt là trong một âm trường rất nhiều các âm thanh phản hồi.
Một trong những kỹ năng quan trọng của người kỹ sư thu âm giỏi là khả năng chọn, đặt vị trí và chỉnh EQ cho micro để những gì ta nghe được trên bản thu sẽ đại diện cho âm thanh thực tế. Sở dĩ phải gọi là “đại diện”, vì vốn gì hai thứ này không thể giống nhau hoàn toàn.
Các phòng thu âm được thiết kế để phản hồi âm thanh có chủ định, và những phòng thu tốt nhất trong số đó có âm trường khá lan tỏa để tích hợp không gian với các âm thanh ngoài trục khác nhau của nhạc cụ, từ đó tạo thành chất âm tổng thể dễ chịu. Vị trí micrô là một yếu tố quan trọng và việc chỉnh EQ một chút cho mỗi kênh micro là điều rất phổ biến. Phần âm thanh được lấy mẫu bởi micrô thường thể hiện các độ lệch phổ không có trong âm thanh tích hợp tổng thể của nhạc cụ. Lấy cây grand piano làm ví dụ, đây về bản chất là một nguồn phát tán âm thanh cỡ lớn và có cấu trúc phức tạp, hãy thử tìm cách để có thể thu được đầy đủ đại diện âm thanh hòa trộn của cây đàn chỉ với một micro duy nhất. Benade cho rằng các bản thu âm nên đem đến cho người nghe mức âm thanh tương đối của phòng, khoảng cách thu âm từ mic đến nhạc cụ chỉ nên vừa phải. Benade tin rằng chỉ có những ai đã từng nghe âm thanh trực tiếp tại buổi biểu diễn mới thích loại âm thanh này, trong khi audiophile – những người vốn quen với việc nghe âm thanh được thu với mic đặt gần thì lại không như vậy, bởi thứ âm thanh họ nghe được xử lý rất nặng, chủ yếu là âm trực tiếp chứ không phải âm phản hồi.
Trong không gian biểu diễn, một âm trường ảo giàu khả năng phản hồi có thể tái hiện tốt cả chất âm cũng như đặc điểm về không gian của giọng hát cũng như nhạc cụ. Các phản hồi âm thanh sớm sẽ đem đến nhiều thông tin về cách sắp đặt, phổ, cao độ và vị trí. Một âm trường ba chiều phức tạp mới chỉ là một phần của môi trường nghe tự nhiên. Nếu chúng ta cố gắng tái tạo lại những hiệu ứng tự nhiên thông qua hai hoặc năm chiếc loa, một số hiệu ứng sẽ bị che mờ. Âm thanh thu lại vẫn có chất lượng tốt, nhưng nó hoàn toàn không giống với âm thanh tự nhiên.
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
