Tapchihifi TV rất vui được gặp lại quý vị và các bạn. Sự trở lại của đĩa than đã thổi bùng lên nhu cầu sưu tầm các đĩa cao cấp nhất. Các công ty chuyên về đĩa than đã chấp nhận thử thách này và từ đó làm ra những đĩa LP cực kỳ ấn tượng về mặt chất âm. Chúng không chỉ là minh chứng cho tình yêu đối với âm nhạc mà còn là nỗ lực của các kỹ sư trong công cuộc đem lại chất lượng âm thanh gần với băng master nhất có thể. Họ không chỉ nghiên cứu để tìm ra các bản thu gốc, lục tìm các tư liệu liên quan đến quá trình thu âm mà còn làm ra những đĩa LP với công nghệ tốt nhất để từ đó đem một album thậm chí còn tốt hơn cả bản gốc. Trong chương trình hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu về một kỹ thuật dùng để tạo ra đĩa than cao cấp dành cho giới audiophile, đó là kỹ thuật thu âm trực tiếp lên đĩa.
Các đĩa LP chất lượng cao nhất thường được tạo ra bằng công nghệ thu âm direct-to-disc, tức thu âm trực tiếp lên đĩa, trong đó đĩa sơn mài master được cắt theo thời gian thực, với tín hiệu đi từ bàn mixing cùng lúc với người nghệ sĩ biểu diễn chứ không qua trung gian là băng master. Để hiểu về công nghệ này, trước hết chúng ta sẽ cần tìm hiểu qua về lịch sử của nó.
Bản thu âm đầu tiên xuất hiện từ cách đây gần 150 năm. Nó được tạo ra bằng cách cắt lên tấm lá thiếc, tạo thành các đường vạch, rãnh biểu thị cho bước sóng. Quá trình thu âm trực tiếp lê đĩa là phương pháp duy nhất để thu âm trong suốt hàng thập kỷ, chỉ kết thúc khi máy ghi âm, đặc biệt là băng ghi âm ra đời. Nhờ có máy ghi âm và băng ghi âm, người nghệ sĩ giờ đây không cần phải mất công thu âm nhiều lần ở studio mỗi khi in loạt đĩa mới nữa.
Các bản nhạc có thể thu riêng, biên soạn, chỉnh sửa và tập hợp lại thành một album, sau đó cắt lên đĩa than thành bản thu hoàn chỉnh. Các máy băng từ cũng giúp chia quá trình thu âm, chỉnh sửa, master đĩa thành nhiều công đoạn riêng. Trước thời điểm năm 1948, lúc băng từ được sử dụng phổ biến rộng rãi, các nghệ sĩ có thể phải đến studio vào buổi sáng để thu âm và thậm chí có được sản phẩm cuối cùng ngay tối hôm đó.
Với tất cả những ưu điểm của băng từ, các nghệ sĩ và kỹ sư dần dần từ bỏ phương pháp ghi âm trực tiếp lên đĩa dù cho phương pháp này đem đến chất âm ấn tượng hơn nhiều. Phải đến năm 1968, khi Doug Sax và Lincoln Mayorga thành lập hãng đĩa Sheffield Lab, phương pháp ấy mới lại được trở lại một lần nữa. Với những đĩa than mang chất âm cực kỳ tuyệt vời, Sheffield Lab đã chứng minh cho cả thế giới thấy rằng muốn làm đĩa than chất lượng cao, cách tốt nhất là thu âm trực tiếp lên đĩa. Dough Sax ngày nay vẫn được xem như là cha đẻ của phương pháp thu âm trực tiếp lên đĩa hiện đại và thu âm stereo trực tiếp lên đĩa (trước khi có băng từ, toàn bộ đĩa được ghi lại dưới dạng mono).
Một vài thương hiệu khác cũng từng làm theo cách của Sheffield Lab và in đĩa thu âm trực tiếp, nhưng cuối cùng phải từ bỏ cách này bởi độ khó và phức tạp của nó. Chúng ta biết rằng đối với đĩa than thông thường, đĩa master gốc sẽ được làm từ băng thu âm. Đây là một quá trình khá đơn giản, không phức tạp và gần như chẳng có mấy áp lực. Thế nhưng, đối với phương pháp thu âm trực tiếp trên đĩa thì ngược lại. Các nghệ sĩ sẽ phải chơi nhạc cùng nhau ở studio, không có bất cứ cơ hội nào ghi đè lên các đoạn chưa được làm tốt hoặc có thể sửa lại ở bản mix. Một khi đầu cắt đã bắt đầu cắt rãnh trên đĩa sơn mài, không cách nào có thể sửa lại được.
Đối với kỹ sư thu âm, thách thức của họ là phải trộn toàn bộ tín hiệu từ micro thành tín hiệu stereo ngay trong khi cả dàn nhạc vẫn đang chơi. Chỉ cần gây ra một sai sót nhỏ như đưa micro đến gần chỗ ca sĩ hát solo không đúng lúc, cả dàn nhạc sẽ phải chơi lại từ đầu và quá trình thu âm cũng vậy.
Công việc của kỹ sư master là cắt đĩa ngay trong khi ban nhạc vẫn còn đang biểu diễn. Khó khăn lớn nhất đối với kỹ sư master là phải cắt tín hiệu thành rãnh đĩa với chất lượng âm thanh cao nhất có thể, không được phép có bất cứ lỗi kỹ thuật nào. Nếu như cắt đĩa từ băng từ, thông thường hệ thống sẽ có thêm một đầu chạy băng dự phòng để thu tín hiệu trước khi đưa đến đầu chạy chính.
Tín hiệu từ đầu chạy thử chỉ được dùng cho một mục đích duy nhất: kiểm soát khoảng cách giữa các rãnh đĩa. Khi đầu chạy thử bắt được một tín hiệu mạnh, nó sẽ giãn khoảng cách giữa các rãnh ra xa hơn để đầu cắt có thể chạy thêm được một quãng nữa xa hơn. Khi tín hiệu yếu hơn, đầu chạy thử sẽ xếp các rãnh ở gần nhau hơn. Khoảng cách rãnh dao động như vậy, cộng việc đĩa quay với tốc độ chậm chỉ có 33.3 vòng trên phút đã giúp việc đĩa than có thời lượng chơi lâu hơn trở thành sự thật.
Trong trường hợp thu âm trực tiếp lên đĩa, các kỹ sư master không hề có bất cứ biện pháp nào để đảm bảo được như vậy. Tín hiệu được chạy trực tiếp từ máy thu nên không có bất cứ giai đoạn chạy thử nào, đồng nghĩa với việc kỹ sư master sẽ phải tự chỉnh thủ công khoảng cách của rãnh đĩa hoàn toàn, dựa vào cảm nhận của họ về lượng bass và độ động của bản nhạc. Nếu như khoảng cách rãnh quá rộng, chẳng mấy chốc mà hết chỗ để cắt trên đĩa. Nhưng nếu như khoảng cách rãnh đĩa quá hẹp, chúng sẽ dễ chồng lấn lên nhau và làm hỏng đĩa master hoàn toàn.
Dù vậy, cân nhắc những ưu điểm về mặt chất âm khi không còn máy chạy băng từ và các thiết bị đi kèm nằm trên đường tín hiệu, chưa kể đường tín hiệu không phải đi qua một bàn thu nữa, có thể thấy công sức bỏ ra để làm những đĩa thu trực tiếp cực kỳ xứng đáng. Phương pháp thu âm trực tiếp trên đĩa không chỉ rút ngắn đường tín hiệu một cách đáng kể, nó còn tái hiện lại không khí của một buổi biểu diễn thực sự một cách rất xuất sắc. Bên cạnh đó, trong quá trình thu trực tiếp lên đĩa, các nghệ sĩ sẽ phải phối hợp nhịp nhàng, ăn ý cùng nhau giống như lúc họ đang biểu diễn trên sân khấu. Do đó, các đĩa thu này đem đến một cảm giác rất thật mà không có băng multitrack nào đủ sức tái hiện lại được.
Bởi lý do này, đối với audiophile và những người yêu âm nhạc, không có một loại hình lưu trữ nào có thể đem đến một trải nghiệm sống động, thực tế bằng các đĩa thu trực tiếp chạy trên một mâm đĩa than cao cấp. Và xét về độ phức tạp của quá trình làm đĩa, chúng ta có thể hiểu vì sao đĩa thu theo phương pháp này chỉ có số lượng hạn chế, tất cả đều có mức giá rất cao so với đĩa than thông thường. Rất cám ơn quý vị và các bạn đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Còn giờ, thời lượng của chương trình đã hết. Hẹn gặp lại trong những số tiếp theo của Tapchihifi TV.
Tapchihifi TV
