Wilson Benesch gọi chiếc loa subwoofer này là “thiết bị tạo hạ âm” (infrasonic generator). Về bản chất thì nó không khác subwoofer là bao, nhưng đằng sau đó là cả một câu chuyện.
Giới thiệu về Wilson Benesch Torus
Chúng ta thường tin rằng khi có một vật gì đó vẫn còn hoạt động tốt, không có lý do gì để thay đổi chúng. Trong thế giới hi-fi cũng như vậy. Đó là lý do vì sao có những sản phẩm xuất hiện trong danh mục của nhà sản xuất hơn chục năm mà vẫn chưa bị hạ xuống, đặc biệt là các sản phẩm hi-end. Không giống như điện thoại hay máy tính có thể bị thay đổi mỗi năm một lần, giá trị của các thiết bị âm thanh cao cấp còn thể hiện qua việc ít thay đổi, lâu bền với thời gian. Torus – chiếc loa subwoofer của Wilson Benesch cũng không phải là ngoại lệ. Dù đã xuất hiện được gần 14 năm, cho đến nay nó vẫn ung dung có mặt trong danh sách sản phẩm của hãng và vẫn là một trong những loa subwoofer tốt nhất trên thị trường.
Dù cho Wilson Benesch có gọi Torus bằng cái tên khá kêu là “thiết bị tạo hạ âm”, bản chất của Torus vẫn là subwoofer, dù rằng đây không giống bất cứ loa subwoofer nào mà ta từng gặp. Trong số các loa subwoofer cao cấp, nó có lẽ là chiếc dễ bắt mắt nhất, với thân hình nhỏ gọn vừa phải nhưng có sức mạnh đầy tiềm năng không kém gì những loa subwoofer to hơn nó vài lần. Torus là loa thụ động, thường đi kèm với một ampli kiêm bộ lọc thông thấp công suất 200 watt, với kích thước gần bằng một chiếc ampli tích hợp cơ bản. Hai thiết bị này tách rời khỏi nhau, vì thế đôi lúc người dùng có thể đổi ampli để thử nghiệm những chất âm mới.
Nhìn chung, khi ghép với nhau, Torus và chiếc ampli đi cùng sẽ hoạt động giống như một loa subwoofer thông thường, dù rằng ta khó có thể đánh giá nó là “thông thường” được, bởi trên thực tế Torus không sở hữu một driver đúng nghĩa. Thay vào đó, trải trên bề mặt hướng trần của loa là một màng nón với diện tích rộng, làm từ sợi carbon tuy nhẹ nhưng rất bền chắc, được đánh bởi 2 cuộn voice coil 82mm, hoạt động theo cơ chế đẩy – kéo để tạo ra lực trở về (restoring force).
Thông thường, hệ treo của driver sẽ đảm nhiệm chức năng này, thế nhưng luôn có độ trễ nhất định do có hiện tượng trễ cơ học xuất hiện. Voice coil đẩy – kéo cũng là tác nhân gây ra sự biến mất của xuyên biến điệu bậc ba. Thay vì kết hợp khung driver và thùng loa, lực phản ứng từ màng nón sẽ đi qua một bộ phận khá lớn gọi là “The Core” – một thanh trụ dọc nặng 16kg được tách làm 2 phần, có chức năng tản nhiệt để giữ cho cuộn coil không bị quá nóng, đồng thời dẫn cộng hưởng sinh ra từ cấu trúc xuống mặt đất và kết hợp từ thông để sinh ra lực đẩy kéo.
Vấn đề của subwoofer
Trong sách hướng dẫn của Torus, ta sẽ thấy nhắc đến Richard Lord, kỹ sư huyền thoại của REL là “kiến trúc sư làm nên subwoofer”. Thế nhưng trước đó đã có rất nhiều nghiên cứu của Karl-Erik Stahl từ cuối những năm 1970. Công nghệ ACE Bass của ông được áp dụng cho loa subwoofer của Audio Pro đã chỉ ra những vấn đề gặp phải khi thiết kế loa siêu trầm từ rất lâu trước khi REL được thành lập. Wilson Benesch cũng bỏ qua xu hướng tách rời driver khỏi thùng loa hay việc sử dụng driver đấu lưng vào nhau như các loa của Mordaunt-Short và Eclipse. Tuy vậy, họ vẫn chỉ ra rằng dù loa cần có một driver với diện tích đủ rộng để có thể đẩy đi một khối không khí lớn, tạo ra âm bass chất lượng, một driver cỡ lớn vẫn có những nhược điểm như không thể tăng/giảm tốc độ màng loa hiệu quả để có thể phối hợp cùng loa vệ tinh.
Trước đây, để giải quyết vấn đề này, Wilson Benesch đã phối hợp cùng SMART (một cơ quan của chính phủ) để phát triển công nghệ Isobaric Tactic. Driver mới dùng cho Torus là một thiết kế mang thực tiễn hơn, được đánh giá là có tính hiệu quả và dễ áp dụng hơn so với trước đây.
Ampli Torus có hai cổng đầu vào, một cổng ở mức high level để kết nối với cổng đầu ra của preamp trong hệ thống stereo, cổng còn lại là cổng balanced Neutrik Speakon giống như subwoofer của REL. Ngoài ra, ta còn có thể tìm thấy cọc đấu loa giống như đầu ra của power-amp. Nhiệm vụ của chiếc ampli này là xử lý tín hiệu dải trầm. Bên cạnh đó, nó có thể đánh với tín hiệu mức thấp từ preamp output hoặc từ cổng LFE output của AV receiver. Cả hai cổng đầu vào này có thể đấu dây cùng lúc, đồng thời hệ thống cũng được chỉnh sửa để cung cấp hỗ trợ tín hiệu trầm cho hệ thống stereo và LFE output kết hợp cùng nhau – giống như loa subwoofer của REL và một số hãng khác.
Mỗi cổng đầu ra này sẽ có một bộ lọc thông thấp điều chỉnh được và bộ chỉnh độ lợi riêng. Một switch DIL được đặt ở dưới gầm, có tác dụng thiết lập lọc thông cao và bypasss tổng thể cùng lúc. Trong khi đó, các nút điều chỉnh và màn hình ở mặt trước dùng để tinh chỉnh bộ lọc thông thấp. Để làm quen với chiếc ampli này, người dùng sẽ phải mất một chút thời gian bởi nó có phần hơi khác biệt so với các tinh chỉnh loa subwoofer mà ta biết từ trước.
Thử nghiệm
Chúng ta sẽ thử chiếc subwoofer này với hai cặp loa: Pylon Sapphire Satellite và Triangle Magellan Concerto SW2. Cặp loa của Pylon thực sự rất nhỏ, thậm chí có thể đặt trên lòng bàn tay mà không mấy khó khăn gì. Khi phối ghép cùng với Torus, ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng Pylon Sapphire Satellite được mở rộng rất nhiều về các quãng sau, thế nhưng lượng bass thêm vào này chưa thực sự ăn khớp. Thậm chí khi đẩy tần số cắt lên cao để phù hợp với đáp tuyến tần số của loa vệ tinh, ta còn có thể cảm thấy có sự đứt quãng.
Thế nhưng điều này không hề bất thường chút nào. Những loa vệ tinh kết hợp tốt với subwoofer lại thường là những loa ít cần subwoofer nhất. Kích thước của chúng thường khá lớn và có thể sử dụng phân tần ở phạm vi 40Hz để kết hợp cùng loa subwoofer.
Tuy nhiên, với Triangle Magellan Concerto SW2, đây lại là câu chuyện khác. Cặp loa sàn đứng này có thể dễ dàng cắt tần ở tần số 30Hz để phối hợp cùng với Torus. Trên thực tế, đây cũng là mức thiết lập có sẵn thấp nhất. Ở đây, ta có thể cảm nhận được những đóng góp rất quan trọng của Torus, không chỉ đưa cấu trúc vào âm thanh mà còn tái hiện được không gian của nơi thực hiện bản thu. Không những vậy, cảm nhận về bầu không khí xung quanh, sức nặng của từng nốt nhạc cũng rất rõ nét. Đây là sự bổ sung rất thực tế cho các loa vệ tinh vốn không thể xuống quá trầm, dù điều đáng tiếc là để tái hiện một cách xuất sắc nhất thì loa vệ tinh cũng phải đủ mức độ trầm để có thể cắt tần được một cách hợp lý.
Kết luận
Trái với suy nghĩ của nhiều người cho rằng loa vệ tinh có thể đi cùng với bất cứ subwoofer nào để cái thiện âm thanh, Torus đã chứng minh rất rõ rằng chỉ khi loa vệ tinh có đáp tuyến tần số phù hợp để thực hiện cắt tần, lúc đó chất âm mới thực sự đáng để trải nghiệm. Những cặp loa đó thường khá lớn, hoặc chí ít không quá nhỏ, có thể cắt tần dưới 40 Hz để subwoofer có thể thực hiện đúng nhiệm vụ của nó – tái hiện lại các dải siêu trầm. Và khi đã có cặp loa như vậy, Torus sẽ là một lựa chọn phối ghép sáng giá trong vô vàn các loa subwoofer trên thị trường hiện nay.
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
