Âm hình và âm trường luôn là những yếu tố quan trọng khi đánh giá khả năng chơi nhạc của loa. Việc theo đuổi âm hình và âm trường hoàn hảo đã diễn ra từ khá lâu về trước.
Ngay từ giai đoạn cuối thập niên 50, việc sử dụng hai kênh để tái tạo âm thanh stereo chất lượng cao hơn đã được áp dụng rộng rãi, nhờ vậy mà định dạng stereo nhanh chóng trở nên phổ biến trên thị trường. Thế nhưng, các kỹ thuật thu âm và tái tạo âm thanh với khả năng tạo ra ảo ảnh âm hình 3 chiều, “nổi và lập thể” (stereoscopic) vẫn còn phải rất lâu mới đạt đến sự hoàn hảo. Nhưng chí ít, liệu nó có đủ để thỏa mãn, thuyết phục được người nghe với khả năng tạo dựng lại hình ảnh sân khấu biểu diễn ngay trước mắt họ không? Đây vẫn là câu hỏi chưa có lời giải đáp đối với không chỉ người nghe mà còn cả các kỹ sư chuyên nghiệp. Thế nhưng, có một điều rất chắc chắn, đó là thất bại trong việc tạo ra âm hình ảo đầy thuyết phục thường khiến người nghe phải băn khoăn một điều: thứ họ đang nghe là gì, liệu nó có đơn giản chỉ là hai kênh đang phát tán rộng ra, tiếng to hơn và vì thế đem lại nhiều thông tin hơn một kênh không?
Thường được gọi là “ảo ảnh của stereo”, vấn đề của một hệ thống âm thanh là phải tạo ra được một âm hình ảo ổn định tại vị trí trung tâm (gọi là “ảo” vì trên thực tế không có sự vật hiện hảo hữu nào xuất hiện). Điều này được thể hiện thông qua mật độ thông tin cũng như pha được truyền đạt từ các bản thu hai kênh. Bên cạnh đó, mục đích ở đây còn là tạo ra âm trường ảo kéo dài từ trái sang phải, thậm chí vượt qua cả giới hạn phạm vi của loa. Toàn bộ những hình ảnh này đều được tạo dựng trong đầu người nghe. Lý tưởng nhất là các thông tin về vang âm cũng được đưa vào để tạo nên cảm giác về không gian và độ sâu.
Những thông tin âm thanh đã được mã hóa pha một cách hợp lý có thể đem đến ảo giác âm thanh mạnh mẽ hơn, chẳng hạn như vị trí bên ngoài sân khấu, thậm chí cả nguồn tạo âm thanh ảo phía sau người nghe. Các hiệu ứng đạt được phụ thuộc một phần vào chất lượng của thiết bị cũng như chất lượng phòng nghe.
Những thử nghiệm đầu tiên về khả năng tái tạo âm thanh 3D đã xuất hiện vào thập niên 30, do Blumlien – một kỹ sư người Anh thực hiện cho EMI. Tại Hoa Kỳ, Westrex cũng thực hiện một chương trình thử nghiệm khác có phần nào liên quan đến ngành phim ảnh. Sự khác biệt lớn nhất ở đây là Westrex làm việc này bởi nhu cầu tạo ra âm trường ổn định, được đặt tại vị trí trung tâm để có thể nghe rõ hội thoại hơn. Trong thí nghiệm của Westrex, người ta cần dùng tối thiểu ba kênh, thậm chí có khi cần phải nhiều hơn. Cho đến bây giờ chúng ta vẫn thấy kết quả của những thí nghiệm này trong các định dạng liên quan đến video, DVD / Blu ‐ Ray và Dolby Atmos.
Những người yêu thích nhạc stereo vẫn tiếp tục ủng hộ cho tầm quan trọng của một kênh center thứ ba, riêng biệt, bởi nó sẽ giúp tạo vị trí âm hình rõ ràng và ổn định hơn, trong khi đứng từ phía các nhà sản xuất, những người trong ngành công nghiệp, từ lâu họ đã nhất quyết lựa chọn tái tạo stereo chỉ với hai kênh do lợi ích kinh tế mà nó mang lại. Nhiều phương pháp trái ngược nhau được áp dụng cho việc thu âm hoặc mã hóa thông tin stereo. Hãy thử xét đến sự phổ biến, tiện dụng của việc dùng micro riêng lẻ cho từng nguồn tạo âm thanh, hay còn gọi phương pháp đa micro. Nó không chỉ tạo nên cảm giác không gian bao bọc bên ngoài (ambience) mà còn tạo ra nhiều kênh và tùy vào mục đích, các kênh này sẽ được chỉnh pan-pot để đưa vào bản mix, tạo thành âm trường stereo. Hầu hết các nhóm nhạc pop, folk hay jazz đều thu âm theo cách này. Hiếm ai chịu sử dụng phương pháp cổ điển, đó là sử dụng một cặp micro với thông tin về pha và biên độ được mã hóa một cách nhất quán và đơn giản, thu âm các nhạc cụ đồng thời cùng một lúc để duy trì quan hệ pha và tương quan vị trí một cách tự nhiên, thuần túy nhất.
Phương pháp nói trên đôi lúc có thể thực hiện được nếu như sử dụng nhạc cụ acoustic, nhưng lại trở thành bất khả thi nếu các nguồn tạo âm thanh là điện tử, hoặc sử dụng synthesize quá nặng. Đối với các bản nhạc giao hưởng, không khó để tìm thấy một vài trường hợp dùng tới tận 100 micro. Khi tín hiệu được trộn lại, chúng hòa lẫn vào nhau. Độ trễ đa dạng, khác nhau giữa âm thanh thu được sẽ tạo ra một loạt chặn pha cực kỳ phức tạp. Chúng sẽ làm méo tiếng bản mix và quan trọng hơn, về lâu dài sẽ khiến người nghe cảm thấy cực kỳ mệt mỏi.
(Hết kỳ 1)
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Âm thanh 3D – Ảo giác từ stereo (phần 2)
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
