Với sự trợ giúp của các kỹ thuật thu âm, việc tạo ra ảo giác về hình ảnh từ hai loa là điều hoàn toàn có thể. Đó là lý do vì sao việc tái tạo âm hình và âm trường luôn là yếu tố quan trọng.
Có một vài điểm đáng để lưu ý. Trước hết, các đặc điểm chất âm tự nhiên của nhạc cụ có thể thu lại tốt hơn khi khoảng cách giữa micro và nhạc cụ trở nên xa hơn. Điều này cũng làm giảm ảnh hưởng của hiệu ứng đỉnh lồi âm học đến từ các nhạc cụ ở gần.
Trong suốt những năm 1930, Blumlein và công ty EMI đã tiên phong trong việc tìm ra giải pháp cho ý tưởng đa kênh, đa micro từ thời điện thoại mới xuất hiện. Ông đã đưa ra phương pháp mã hóa hiệu ứng không gian trong tín hiệu hai kênh một cách hiệu quả hơn nhờ vào việc tác động lên pha (hướng) và mật độ (độ ồn ào, lớn tiếng). Chẳng hạn, Blumlein sử dụng hai micro song hướng (còn gọi là micro hình số 8 vì có màng thu kém nhạy với tín hiệu âm thanh ở đằng trước và đằng sau, nếu vẽ đồ hình nhạy âm của micro sẽ thấy nó là hai hình tròn xếp theo chiều dọc giống như số 8. Điều này có nghĩa là chúng rất nhạy với âm thanh từ hai bên, nhưng gần như không tiếp nhận âm thanh từ phía trước và phía sau.). Các micro này sẽ vuông góc với nhau, với trục đỉnh lồi dương chĩa vào trọng tâm của âm thanh đang được thu lại. Khi tín hiệu của hai micro này được tái tạo thông qua hai loa, người nghe sẽ cảm nhận được âm thanh đến từ vị trí giữa hai loa.
Một cặp loa nếu muốn đặt ở vị trí tốt cần phải chỉnh góc hướng loa để tạo thành vòng cung 60 độ, đồng thời đưa vị trí ngồi nghe lên trục chính giữa. Điểm ngồi nghe sẽ phải là đỉnh của một tam giác cân tạo thành từ vị trí ngồi nghe và 2 loa. Những cặp loa có khả năng tạo rap ha tuyến tính, chẳng hạn như loa tĩnh điện song hướng có thể cho ta thấy chất lượng âm hình stereo cao đến mức nào.
Với hai kênh, việc tái tạo lại âm hình stereo ổn định thường sẽ bị suy giảm đáng kể nếu như ngồi lệch khỏi vị trí trung tâm ngay cả khi khoảng cách rất nhỏ, có thể chỉ 10cm. Bên cạnh đó, nếu như khoảng cách từ một loa đến người nghe khác với khoảng cách đến loa còn lại, hiện tượng méo âm hình sẽ xuất hiện. Lúc này, âm hình sẽ bị kéo lệch về phía loa gần nhất, ít nhất là ở lần nghe đầu tiên. Vấn đề này là do cơ chế ưu tiên cho âm thanh đến tai người nghe sớm hơn.
Điều thú vị là đôi lúc người ta sẽ cố tình thực hiện một số điều chỉnh để gây ra hiện tượng méo âm hình, với một mức độ gần như chỉ cảm nhận được về mặt tiềm thức để người nghe có thể tự hình dung ra các hình khối rõ rệt của âm hình ảo trong trường hợp âm hình đó hơi bị méo về mặt không gian và bị đặt cách xa chút khỏi vị trí trung tâm, gần sát loa hoặc nguồn tạo âm thanh gần nhất. Ngay lập tức, bộ não sẽ thực hiện những quy trình tự chỉnh sửa cực kỳ hữu ích.
Trong khi việc mã hóa các yếu tố pha và mật độ đều có ảnh hưởng đến âm hình stereo ảo, hầu hết các bản thu âm hiện nay lại dựa vào phương pháp điều chỉnh pan-pot biên độ của nguồn âm để tạo ra thông tin âm hình stereo. Phương pháp này thường làm mất đi yếu tố về pha mà ta nghe được trong tự nhiên, do đó âm thanh nghe được cũng không tự nhiên bằng, thiếu tính thuyết phục ngay cả khi đối với hầu hết thính giả, hiệu ứng mà nó đem lại tương đối giải trí. Quá trình mã hóa thông tin về phương hướng của những màn biểu diễn cũng có âm sắc riêng của nó, người nghe cần phải học cách diễn giải âm thanh được tái tạo để hiểu đúng về nó. Nếu như quá trình học và giải mã trong vô thức này quá khó khăn, nhiều lúc người nghe sẽ cảm thấy mệt mỏi rõ rệt.
Dù ở bất cứ trường hợp nào, âm hình stereo đủ rộng, có mức tập trung tốt thường là kết quả từ những cặp loa có độ nhiễu xạ tốt, với âm thanh phát ra từ driver có độ tương hợp cao cả về pha cũng như biên độ, đồng thời có đáp tuyến tần số cả trên trục hay ngoài trục cực kỳ nhất quán. Tốc độ rã âm cộng hưởng cực nhanh cùng với độ méo tiếng thấp sẽ hỗ trợ tốt cho cảm nhận về độ sâu của âm hình, đặc biệt là trong trường hợp các phẩm chất tương ứng cũng xuất hiện trong bản thu âm. Rã âm kéo dài từ loa sẽ làm mờ đi sự trong, rõ, giàu chi tiết và độ sâu âm hình.
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Âm thanh 3D – Ảo giác từ stereo (phần 1)
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
