Trong phần này, chúng ta sẽ quay trở về một trong những khái niệm cơ bản nhất: Cuộc chiến âm lượng, hay còn được gọi là Cuộc chiến tiếng ồn.
Bất cứ ai đã từng thu lại nhạc rồi sao lên đĩa CD hay đăng online, dù chỉ với mục đích cá nhân hay chia sẻ giữa người thân, chắc chắn cũng đã từng nghe đến cụm từ Cuộc chiến âm lượng (Loudness Wars). Ý tưởng cạnh tranh với nhau bằng cách mix cho bản thu lớn tiếng hơn các bản thu khác được xem như là hệ quả từ một quá trình diễn ra vào thập niên 50, khi có người nhận ra rằng con người xu hướng chơi các bản thu với mức âm lượng lớn hơn trên các máy jukebox một cách thường xuyên hơn. Điều may mắn là, khi ấy đĩa than là phương thức lưu trữ nhạc chủ yếu. Để đĩa than có thể chơi bình thường, vẫn nghe được tốt, người ta chỉ có thể cắt ở một giới hạn nhất định. Nhờ vậy mà ngay cả những đĩa bị cắt độ động để có tiếng to nhất vẫn có mức độ động tương đối đáng kể. Thế nhưng bước sang kỷ nguyên nhạc số thì điều đó không còn đúng nữa. Chẳng hạn, đĩa CD dù có biên độ dữ liệu đã được mã hóa bao nhiêu đi chăng nữa vẫn cứ chơi được. Chính vì sự thuận tiện về mặt công nghệ này mà cuộc chiến âm lượng đã kéo dài suốt 30 năm qua, góp phần hủy hoại âm nhạc mà chúng ta từng biết đến.
Ở kỳ trước, chúng ta đã thấy rằng hậu quả mà cuộc chiến này để lại rõ nhất là việc âm lượng của mọi thể loại nhạc được thu âm và phát hành trên CD tăng một cách đều đặn từ cuối thập niên 80, theo sau đó là giảm độ động và trong một vài trường hợp, nó còn dẫn đến xu hướng tạo ra chất âm bạo liệt và dễ gây mệt mỏi hơn. Tất cả chỉ là để làm cho bản nhạc trở nên càng lớn tiếng càng tốt. Do đó, thật trớ trêu khi nghĩ rằng CD từng là một định dạng với khả năng lưu giữ độ động lớn nhất, nhưng giờ đây chỉ chứa những bản nhạc được xử lý quá mức, với khoảng độ động cực kỳ hẹp, có thể nói là hẹp nhất trong lịch sử âm nhạc từ trước đến nay.
Nếu như quan điểm của kỹ sư âm thanh Bob Katz từ năm 2013 cho rằng cuộc chiến âm lượng đã kết thúc là đúng, xu hướng nén nhạc cực mạnh như hiện nay có thể sẽ nguội dần, thậm chí phải mất một thời gian rất dài, lên đến hàng tháng hay hàng năm mới có thể quay lại. Các phần mềm dùng để nén và giới hạn sẽ chỉ còn là những lựa chọn thuần tính nghệ thuật và đem lại nhạc tính chứ không còn là một quá trình bắt buộc khi tạo ra sản phẩn nữa.
Mấu chốt của tuyên bố do Katz đưa ra nằm ở một ngành công nghiệp đang dần dịch chuyển sang “chuẩn hóa độ lớn tiếng”, với mức âm lượng của mỗi bản nhạc khi chơi sẽ được điều chỉnh tự động để đảm bảo chúng có cùng chung độ lớn tiếng được cảm nhận. Đối với một số lĩnh vực, chẳng hạn như radio, điều này đã diễn ra, nhưng công nghệ mới sẽ góp phần phổ biến điều này lên các dịch vụ stream nhạc từ internet và quan trọng hơn là cả máy nghe nhạc cá nhân nữa. Trong môi trường với độ lớn đã được chuẩn hóa, không còn bản nhạc nào trở nên lớn tiếng hơn các bản nhạc còn lại nữa, vì thế việc master bản nhạc để có độ lớn tiếng cao nhất sẽ không còn cần thiết nữa.
Khía cạnh khác cần nhìn nhận là các bản nhạc khi bị nén ở mức cao nhất thường có chất âm rất đều đều, kém sức sống, thậm chí còn khá nhàm chán khi so sánh với những bản nhạc vẫn được giữ nguyên yếu tố độ động. Việc chuẩn hóa độ lớn tiếng cũng phần nào khuyến khích các nhạc sĩ duy trì độ động trong bản nhạc.
Như vậy, trong môi trường nơi độ lớn tiếng đã được chuẩn hóa, việc nén và giới hạn quá mức để khiến bản nhạc trở nên cực kỳ ồn ào sẽ không còn cần thiết nữa. Mỗi track nhạc sẽ được tự động cân bằng để có độ lớn tiếng giống như các bản nhạc khác, và những ai quan tâm đến chất lượng chắc chắn sẽ không muốn nghe một bản nhạc bị nén quá mức, dẫn tới việc chất âm trở nên quá nhàm chàm chán so với âm thanh tự nhiên.
Katz tin rằng chấp nhận rộng rãi việc chuẩn hóa độ lớn tiếng ở thị trường tiêu dùng phổ thông sẽ dẫn đến việc các bản nhạc siêu nén ít phổ biến dần, đồng thời khuyến khích các nhà sản xuất âm nhạc mix và master nhạc của họ để giữ lại độ động và các thành phần tức thời. Nếu điều này là sự thật, cuộc chiến âm lượng có thể sẽ kết thúc. Nhưng từ giờ cho đến lúc đó vẫn còn là một quá trình và một khoảng thời gian rất dài.
(Hết kỳ 3)
Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây
Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 1)
Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 2)
Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 4)
Nguyễn Hào
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây
